ಯಾಂಬು, ಯಾಂಬೂʼʼ ನೀನು ಸ್ವಯಂಭೂ……!!

 

       ಯಾಂಬು,  ಯಾಂಬೂʼʼ    ನೀನು  ಸ್ವಯಂಭೂ……!!

    ಈ   ವಿಚಿತ್ರ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು  ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ  ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ,  ಸಂಭ್ರಮ  ಮತ್ತು ಸಂಕಟ  ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ  ಸ್ಫೋಟಿಸುತ್ತದೆ.   ವಿಜ್ಞಾನ  ಎನ್ನುವುದು  ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ  ಅವತಾರ  ಧರಿಸಿ,  ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ  ಅಯೋಮಯ  ವಾತಾವರಣವನ್ನು  ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಸದ್ಯದ  ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ  ಎಂಬ ಮಹಾಪ್ರವಾಹ ದಲ್ಲಿ  ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ದೋಣಿ  ಸಿಲುಕಿ  ಎಲ್ಲಿ ಮಗುಚುತ್ತದೆಯೋ  ಅಥವಾ  ನಮ್ಮನ್ನು  ಅಪರಿಮಿತ  ಜ್ಞಾನದ  ತುರೀಯಕ್ಕೆ  ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆಯೋ,  ತಿಳಿಯಲಾಗದ  ಸ್ಥಿತಿ  ನಮ್ಮದಾಗಿದೆ.  ಇತ್ತೀಚಿನ  ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ  ಯಾಂತ್ರಿಕ  ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ,  ಎಂಬ  ಮಾಯೆ,  ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ  ಮೈಮನಗಳನ್ನು  ಆವರಿಸಿ,  ಕಚಕುಳಿಯಿಡುತ್ತಲೇ   ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನೂ  ಅಪಹರಿಸುತ್ತಿರುವ   ವಿಚಿತ್ರ  ಸಂದರ್ಭ ಎದುರಾದದ್ದಂತೂ  ಸತ್ಯ.   ಯಾವ  ಮುದ್ರಣ  ಮಾಧ್ಯಮವೋ,  ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ  ಮಾಧ್ಯಮವೋ,  ರಂಗಭೂಮಿಯೋ,  ಚಲನಚಿತ್ರವೋ,  ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ  ಸ್ವಂತದ್ದು ಯಾವುದು , ಕಡತಂದಿದ್ದು ಯಾವುದು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಲಾಗದ  ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕೃತಕ  ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ  ಯಾಂತ್ರಿಕ  ಆಕ್ರಮಣ  ಕಣ್ಣಿಗೆ  ರಾಚುತ್ತಿದೆ.     

     ಒಂದು ಲೇಖನ,  ಕಥೆ,  ಕಾವ್ಯ,  ಕಾದಂಬರಿಗಳೆಲ್ಲವೂ  ಇದು  ಲೇಖಕನ  ಸ್ವಂತ  ರಚನೆಯೋ,  ಅಥವಾ  ಯಾಂತ್ರಿಕ  ನಿರ್ಮಾಣವೋ,  ಎಂಬ  ಸಂಶಯದಲ್ಲಿ  ಬಳಲಬೇಕಾದ  ಪರಿಸ್ಥಿತಿ  ನಮ್ಮದಾಗಿದೆ.   ಏಕೆಂದರೆ  ಈ  ಕೃ. ಬುದ್ಧಿ  ಎನನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ  ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು.   ಸಾಯುವ  ಸುಲಭ  ಮಾರ್ಗ  ತೋರಿಸು  ಎಂದರೂ  ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.   ಮೋಸ  ಮಾಡುವ  ತಂತ್ರವನ್ನು  ಕಲಿಸು ಎಂದರೂ  ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.   ನಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲ  ಮನಸ್ಸಿಗೆ  ಕೆಲಸವೇ  ಇಲ್ಲ.   ರಚನಾತ್ಮಕ   ಮಾನವೀಯ  ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ,   ಸುತ್ತಲಿನ  ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ  ಬೆಸೆದುಕೊಳ್ಳುವ   ಸ್ನೇಹ, ಪ್ರೀತಿ,  ಕರುಣೆ   ಸೇವೆ,  ಮುಂತಾದ   ಜೀವನ್ಮುಖೀ  ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ  ಒತ್ತು ನೀಡದ   ಈ  ಯಾಂತ್ರಿಕ  ಬುದ್ಧಿ ಎಂಬ   ಅಯಾಚಿತ  ಅತಿಥಿಯೆದುರು,   ಅನುಮಾನದಿಂದಲೇ   ಒಂದಿಷ್ಟು  ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೆಸೆದೆ.    ಆಶ್ಚರ್ಯ….    ಅದೆಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ,   ಅದೆಷ್ಟು  ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ  ಉತ್ತರಿಸಿತು  ಅಂದರೆ,   ಅಯ್ಯೋ,   ಅದರ  ಶಕ್ತಿ,  ಮತ್ತು  ಸಹಾಯದ  ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು  ನಮ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ  ವಿಕಾಸಕ್ಕಾಗಿ,  ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ  ವ್ಯವಸ್ಥಿತ  ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ   ನಾವೇಕೆ  ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು  ಎಂದೆನ್ನಿಸಿತು.   ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆ  ಮುಖ್ಯವಾಗಿ  ಇಷ್ಟೇ .

    ಎಲೈ  ಕೃತಕ  ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯೇ,,,,   ನೀನು  ಅಗಾಧವಾಗಿ  ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೀಯ.  ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ  ದಾಖಲೆ  ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯ.   ಆದರೆ   ಅದಕ್ಕೆ  ತಕ್ಕನಾಗಿ,  ಮನುಷ್ಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ.?   ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು  ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆಯೇ…?   ಸಂಸ್ಕೃತಿ,  ತತ್ವಜ್ಞಾನ,  ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲತೆ,  ಪ್ರಗತಿಪರವಾಗಿದೆಯೇ…?   ಹಾಗೆ  ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದಾದಲ್ಲಿ,  ನಿನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಾದ   ದೋಷವೇನು…?  ಪ್ರಯೋಜನವೇನು…?  ಎಂದು  ಕೇಳಿದೆ. 

       ಅದರ  ಉತ್ತರ  ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿತ್ತು.  ಓದಿದೆ.  ಬೆಚ್ಚಿದೆ.  ನನ್ನನ್ನು  ಅವಲಂಬಿಸಬೇಡ.  ಸಹಾಯ  ಪಡೆ.  ನಿನ್ನತನವನ್ನು  ನೀನುಳಿಸಿಕೋ,  ಎಂದಂತೇ  ಭಾಸವಾಯಿತು. 

    ಇನ್ನು  ನೀವುಂಟು,   ಯಾಂಬೂ (  ಯಾಂತ್ರಿಕ  ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ)   ಉಂಟು.  ದಯವಿಟ್ಟು  ಗಮನಿಸಿ.

ʻʻ ಮನುಷ್ಯನ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತಿಹಾಸವಲ್ಲ; ಅದು ಜ್ಞಾನದ, ಅನುಭವದ, ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶೋಧನೆಯ ಇತಿಹಾಸವೂ ಹೌದು. ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣದವರೆಗೆ, ಚಕ್ರದಿಂದ ಯಂತ್ರದವರೆಗೆ, ಮುದ್ರಣದಿಂದ ಅಂತರ್ಜಾಲದವರೆಗೆ ಮನುಷ್ಯ ಅನೇಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆವಿಷ್ಕಾರವೂ ಅವನ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿತು; ಆದರೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉದಾತ್ತಗೊಳಿಸಿತು ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇಂದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial INTALIGENCE Intelligence) ಎಂಬ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅದು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಸಾವಿರಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದಿದಂತೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಗೀತ ರಚಿಸುತ್ತದೆ, ಲೇಖನ ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ—ಈ ಎಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಮನುಷ್ಯನ ವಿವೇಕ ಎಲ್ಲಿದೆ?

     ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಬುದ್ಧಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತದೆ; ವಿವೇಕ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ; ವಿವೇಕ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿ ವೇಗವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ವಿವೇಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬುದ್ಧಿಯ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ವಿಸ್ತರಣೆ; ಆದರೆ ವಿವೇಕದ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ.

     ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಂಪರೆಯು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ಎಂದು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಆತ್ಮಜ್ಯೋತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿದವು. ಭಗವದ್ಗೀತೆ "ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ"ನನ್ನು ಆದರ್ಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ಸಮತ್ವ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿ ಮುಖ್ಯ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಂದಿನ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸತ್ಯ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ—ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಮರಣೆ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಸ್ಮೃತಿ ಇರದು. ಅದು ಉತ್ತರ ಕೊಡಬಹುದು; ಅನುಭವ ನೀಡಲಾರದು. ಅದು ಭಾಷೆ ರೂಪಿಸಬಹುದು; ಭಾವದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲಾರದು.

     ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸಂವಹನ ಹೆಚ್ಚಿದೆ; ಸಂಬಂಧಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸಾವಿರಾರು ಸ್ನೇಹಿತರಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಹೃದಯ ಬಿಚ್ಚಿ ಮಾತನಾಡುವ ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತ ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಯಂತ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಿವೆ; ಆದರೆ ಉಳಿದ ಸಮಯವನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ  ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಈ ಯುಗದ ನೈತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ.

      ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವೂ ಎರಡು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಬೇಯಿಸಬಹುದು; ಮನೆ ಸುಡಲೂಬಹುದು. ಅಣುಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊಡಬಹುದು; ವಿನಾಶವನ್ನೂ ತರಬಹುದು. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅದು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ರೋಗ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು; ರೈತನಿಗೆ ಬೆಳೆ ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ನೀಡಬಹುದು; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಸುಲಭಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಸಂಶೋಧಕನಿಗೆ ಹೊಸ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದೇ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಹರಡಬಹುದು, ಮಾನವನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಸೋಮಾರಿತನದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದು, ಯೋಚಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಮನುಷ್ಯನ ನೈತಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ.

      ಮಾಹಿತಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಅರ್ಥವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಜ್ಞಾನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದವು; ಇಂದು ಜೇಬಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೊಬೈಲೇ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಗುರುಗಳ ಬಳಿ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಇಂದು ಉತ್ತರಗಳು ನಮ್ಮ ಬೆರಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತರಗಳು ದೊರೆಯುವುದರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆಯೇ? ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವವೇ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

      ಸಾಹಿತ್ಯ ನಮಗೆ ಇದೇ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ, ಒಂದು ಕವಿತೆ, ಒಂದು ನಾಟಕ ನಮ್ಮನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಿದ್ಧ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬದುಕನ್ನು ನೋಡುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯಂತ್ರವು ಕವಿತೆಯನ್ನು ಬರೆಯಬಹುದು; ಆದರೆ ಕವಿಯ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾರದು. ಅದು ಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಪಾತ್ರದ ಒಳಗಿನ ಮೌನವನ್ನು ಜೀವಿಸಲಾರದು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯ ಅದರ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಪದಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ.

    ರಷ್ಯಾದ ಮಹಾನ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು, ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕವಿಗಳು, ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕರು—ಎಲ್ಲರೂ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳ ಮಹತ್ವ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ. ಯಂತ್ರಗಳು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಾಗ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿಯೇ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.

      ಗ್ರಾಮದ ಒಬ್ಬ ರೈತನನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಅವನಿಗೆ ಹವಾಮಾನದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಯಂತ್ರ ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಬೇಕು, ಯಾವ ಮೋಡ ಮಳೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನ ಅನುಭವ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಎರಡೂ ಬೇರೆ. ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು; ಅನುಭವವನ್ನು ಬದುಕಬೇಕು.

     ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಹೊಸ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಪಡೆಯುವುದು ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಯೋಚಿಸುವುದು, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಅನುಮಾನಿಸುವುದು, ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೀವಾಳ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಯಂತ್ರದಿಂದ ಪಡೆದುಬಿಟ್ಟರೆ, ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುರಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲ; ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಾಗಬೇಕು.

    ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರು ಎಂದರೆ ಪಾಠ ಹೇಳುವವನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಬದುಕನ್ನು ತೋರಿಸುವವನು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಗುರುಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಮೆದುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಆಗಿದೆ.

      ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ ವೇಗದ ವ್ಯಸನ. ಎಲ್ಲವೂ ತಕ್ಷಣ ಬೇಕು. ತಕ್ಷಣದ ಸುದ್ದಿ, ತಕ್ಷಣದ ಉತ್ತರ, ತಕ್ಷಣದ ಮನರಂಜನೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮ ಬೇರೆ. ಬೀಜ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಮರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನದಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಗುವೊಂದು ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಮಯ ಬೇಕು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವೇಗ ಕೊಡಬಹುದು; ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲ.

     ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವುದು ಏಕಾಗ್ರತೆ. ಪುಸ್ತಕ ಓದುವ ತಾಳ್ಮೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೀರ್ಘ ಚಿಂತನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೌನದ ಬೆಲೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾನ್ ಸೃಷ್ಟಿಗಳೂ ಮೌನದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಬುದ್ಧನ ಜ್ಞಾನ, ಮಹಾವೀರರ ತಪಸ್ಸು, ಶಂಕರರ ಅದ್ವೈತ, ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳು, ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವದ ಕನಸು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮಸಂವಾದದ ಫಲಗಳು. ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗಬಹುದು; ಮೌನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜ್ಞಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

      ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳೇ ನಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತು. ಕರುಣೆ, ಪ್ರೀತಿ, ದಯೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ, ಕ್ಷಮೆ, ತ್ಯಾಗ—ಇವುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಯಂತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾರದು. ಇವುಗಳು ನಮ್ಮ ಉಸಿರಾಗಬೇಕು. ತಾಯಿಯ ಸ್ಪರ್ಶ, ಸ್ನೇಹಿತನ ವಿಶ್ವಾಸ, ಗುರುಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದ, ಮಗುವಿನ ನಗು—ಇವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರ್ಯಾಯವಿಲ್ಲ.

      ಆದ್ದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಅಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು. ಯಂತ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ಸೇವಕರಾಗಿರಬೇಕು; ಯಜಮಾನರಾಗಬಾರದು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರಬೇಕು; ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಳಬಾರದು.

      ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಸದಾ "ಸಾಧನ" ಮತ್ತು "ಸಾಧ್ಯ"ಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಜೀವನದ ಗುರಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ; ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಒಂದು ಸಾಧನ. ಅದನ್ನು ಮಾನವಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದಾಗ ಅದು ಆಶೀರ್ವಾದ; ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಮರೆಸಿದಾಗ ಅದು ಅಪಾಯ.

      ನಾವು ಇಂದು ಒಂದು ಹೊಸ ನಾಗರಿಕತೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಎಷ್ಟೇ ಬೆಳೆಯಲಿ, ಮಾನವೀಯ ವಿವೇಕ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಇರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲ; ಬುದ್ಧಿಗೆ ದಿಕ್ಕು ನೀಡುವ ವಿವೇಕ.

      ಈ ಯುಗವು ನಮಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದೆ: ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳು ನೀಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಜೀವನದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನೇ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪುಸ್ತಕಗಳು ನೀಡಬಹುದು; ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅನುಭವವೇ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೊಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ.

      ಆದ್ದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಮಾಜವು ಕೇವಲ "ಸ್ಮಾರ್ಟ್" ಸಮಾಜವಾಗಬಾರದು; ಅದು "ಸಜ್ಜನ" ಸಮಾಜವಾಗಬೇಕು. ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲ, ವಿವೇಕವಂತ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಯಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ; ಆದರೆ ಮಾನವೀಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

     ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತು. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನಾಗಿಸುವುದು ಅವನ ಮೆದುಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅವನ ಹೃದಯ. ಅವನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಲ್ಲ; ಅವನ ಕರುಣೆ. ಅವನ ವೇಗವಲ್ಲ; ಅವನ ಮೌಲ್ಯ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಈ ಮಹಾಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದದ್ದು ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು. ಅದೇ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಿಜವಾದ ಭವಿಷ್ಯ; ಅದೇ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶಾಶ್ವತ ಸಂದೇಶ; ಅದೇ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂತಿಮ ಬೆಳಕು.ʼʼ

       ಇದು  ಯಾಂತ್ರಿಕ  ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ  ನೀಡಿದ   ನಿಜವಾದ  ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ.   ಅದು  ಒಂದು  ಸಮರ್ಥ  ಸಾಧನವಷ್ಟೇ.  ಸಿದ್ಧಿ ನಮ್ಮದಾಗಬೇಕು.   ಮಾನವೀಯ  ಮೌಲ್ಯಗಳು  ನಮ್ಮೊಳಗೆ  ಜೀವಂತವಾಗಿರಬೇಕು.  ಯಂತ್ರದ  ಅಪರಿಮಿತ  ಗದ್ದಲಗಳ  ನಡುವೆ  ಧ್ಯಾನಸ್ಥ  ವಾತಾವರಣ  ನಿರ್ಮಾಣ ಗೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಜಡ  ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ  ಕಠೋರ  ಕಾಂಡಕ್ಕೆ,   ಆ‍್ ಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ  ಮೌನದ  ಹೂ  ಅರಳಬೇಕು. 

ಸಪ್ಟಂಬರ್‌  ತಿಂಗಳಿನ   ʻʻಸುಮ ಸಂಪದʼʼ  ಅಂಕಣಕ್ಕೆ.     ತಾ- ೨೫ -೮ -  ೨೦೨೬.

ಸುಬ್ರಾಯ  ಮತ್ತೀಹಳ್ಳಿ.